Жолдау-2026: Егіннен дайын өнімге дейін

Мемлекет басшысының «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері»
Жолдауын іске асырудағы «Бәйтерек» холдингінің рөлі туралы
талдамалық материалдар сериясы

Жолдау-2026: Егіннен дайын өнімге дейін

Мол өнім ауыл шаруашылығының өсуіне мүмкіндік береді. Алайда өндірушінің табысы өнімді уақытылы жинап, сапасын сақтап, сатып алушы табуына да байланысты. Ол үшін заманауи техника, қоймалар және қайта өңдеу кәсіпорындары қажет. Осы буындарға салынған инвестициялар өсірілген шикізаттан көбірек табыс табуға және ел ішінде дайын өнім шығаруды ұлғайтуға мүмкіндік береді.

Дәл осындай өзара байланысты Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауында көрсетті. Мемлекет басшысы фермерлерді «ұзақ» инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету, технологиялық жаңғырту, терең қайта өңдеуді, сақтау мен өткізуді дамыту міндеттерін қойды. «Бәйтерек» холдингі үшін бұл шаруашылықтан бастап дайын өнім өндірісіне дейінгі бүкіл агроөнеркәсіптік кешенде инвестициялық жұмысты кеңейтуді білдіреді.

Маусымға қаражат және жылдарға инвестиция

Себу алдында шаруашылыққа тұқым, тыңайтқыш және жанар-жағармай материалдарына қаражат қажет. Сүт фермасын, элеватор немесе қайта өңдеу зауытын салу басқа шығындарды және ұзағырақ қаржыландыруды талап етеді. Мұндай объектілер өндірістің тұрақты көлеміне шыққаннан кейін ғана салынған қаражатты қайтара бастайды.

«Сондықтан Үкімет фермерлерді «ұзақ» инвестициялық ресурстармен қамтамасыз етудің тиімді тетіктерін әзірлеуі керек», - деп атап өтті Президент Жолдауда.

Маусымдық қолдау саланың жұмысына негіз болады. Холдингтің деректері бойынша, 2026 жылғы егіс маусымына шамамен 8 млн гектар жерді өңдеуге 673 млрд теңге бағытталды. Жыл басынан бері қайта өңдеу кәсіпорындарының, бордақылау алаңдарының және құс фабрикаларының айналым қаражатын толықтыруға 200 млрд теңгеден астам берілді. Бұл ресурстар өндірістік циклды қолдауға, шикізат сатып алуға және ағымдағы қызметті қамтамасыз етуге көмектеседі.

Сонымен қатар инвестициялық қаржыландыру да дамып келеді. «Бәйтерек» холдингі компаниялар тобына кіретін «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ 2026 жылдың басынан бері 50-ден астам инвестициялық жобаны қаржыландырды. Олар ауыл шаруашылығы өнімін қайта өңдеуді, сүтті-тауарлы фермалар құруды, элеваторлар мен көкөніс сақтау қоймаларын салуды, суару жүйелерін енгізуді және басқа да бағыттарды қамтиды.

Мал шаруашылығында асыл тұқымды мал сатып алуды және мал шаруашылығы жобаларын, соның ішінде жайылымдағы инфрақұрылымы бар жобаларды дамытуды жеңілдетілген несиелендіруді көздейтін «Игілік», «Береке» және «Жайлау» бағдарламалары іске асырылуда. Олар 2026–2030 жылдарға арналған Мал шаруашылығын дамытудың кешенді жоспарына кіреді.

Жолдауды дамыту аясында Премьер-Министр мал шаруашылығын, сақтауды, тамақ өнеркәсібін қолдауды және жеңілдетілген лизингті қоса алғанда, агроөнеркәсіптік кешенді несиелеудің ұзақ мерзімді бағдарламаларын іске асыруды тапсырды. Холдинг мамандандырылған мемлекеттік органдармен бірлесіп АӨК-ті одан әрі ұзақ мерзімді несиелеуді пысықтауды жалғастырады. Сала үшін бұл өндірісті бірнеше жылға алдын ала жоспарлап кеңейтуге мүмкіндік.

Холдингтің рөлі қалай өзгеруде

«Бәйтерек» холдингінің инвестициялық трансформациясы агроөнеркәсіптік кешенде нақты мазмұнға ие. Жобаны дайындау кезінде кәсіпорын шикізатты қайдан алатынын, қандай технология оны қайта өңдеуге мүмкіндік беретінін және өнім кімге сатылатынын ескеру маңызды. Зауыттың жүктемесі мен жобаның салынған қаражатты қайтару қабілеті осы шарттарға байланысты.

Сондықтан шаруашылықтарды қолдау, техника сатып алу және қайта өңдеуді дамыту бір-бірін толықтыруы тиіс. «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ ауыл шаруашылығы өндірушілері мен инвестициялық жобаларды қаржыландырады, «ҚазАгроҚаржы» АҚ лизинг арқылы техникаға қолжетімділікті қамтамасыз етеді, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры кредиттерге кепілдік беру арқылы қолдау көрсетеді. Iрі өндірістерді пысықтау кезінде Холдинг компаниялар тобындағы басқа ұйымдардың құзыреттері пайдаланылады. Мұндай үйлесім өндірістік тізбектің әртүрлі қатысушыларының қажеттіліктерін ескеруге мүмкіндік береді.

«»Бәйтерек» холдингі тамақ өнеркәсібіндегі құны 500 миллиард теңгеден асатын перспективалы жобалар тізбесін қалыптастырды», - деп атап өтті Мемлекет басшысы.

Бұл жұмыстың басымдықтары азық-түлік қауіпсіздігімен және отандық шикізатты қайта өңдеумен байланысты. Перспективалы бағыттар қатарында қант, ірімшік, құс еті және ішкі ұсынысты дамыту қажеттілігі сақталып отырған басқа да өнім өндірісі бар. Іске асырылуы еліміздің өндірістік мүмкіндіктерін арттыруға және экспорттық жеткізілімдерді кеңейтуге тиіс жобалар туралы сөз болып отыр. Олардың күтілетін әсері кәсіпорындардың уақытылы іске қосылуына және нақты жүктелуіне байланысты болады.

Сүт фермасынан ірімшік зауытына дейін

Ауыл шаруашылығы мен тамақ өнеркәсібі арасындағы байланыс сүт өнімінің мысалында жақсы көрінеді. Фермаға өнімді мал басы, жем-шөп базасы және жабдық қажет. Қайта өңдеушіге белгіленген сападағы сүттің тұрақты жеткізілімі керек. Олардың арасында шикізатты жинау, салқындату және жеткізу жүйесі жұмыс істеуі тиіс. Әр буынның дамуы бүкіл тізбектің мүмкіндіктерін айқындайды.

Қонаевта жобалық қуаты жылына 40 920 тонна өнім болатын «Sofood Kaz» ЖШС ірімшік зауыты салынып жатыр. Қазан айында «Бәйтерек» холдингінің, «Қазақстанның Даму Банкі» және «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының өкілдері алаңға барып, бастамашымен техникалық және қаржыландыру мәселелерін қарады. Ол кезде объектіде құрылыс-монтаж және басқа да құрылыс жұмыстары жүргізілуде еді.

Толық жүктелген кезде кәсіпорынның шикі сүтке жылдық қажеттілігі 91,7 мың тонна деп бағаланады. Сатып алу негізінен Алматы облысы мен Жетісу облысында жоспарлануда. Жоба 400 тұрақты жұмыс орнын құруды көздейді. Өнімнің шамамен жартысын ішкі нарыққа жеткізу, 50%-ға дейінін экспортқа бағыттау көзделіп отыр.

Жергілікті шаруашылықтар үшін мұндай зауыт сүттің қосымша сатып алушысы бола алады. Тамақ өнеркәсібі үшін бұл дайын өнім шығаратын жаңа қуаттар. Экономикалық әсер шикізат өндірушілер мен қайта өңдеуші арасындағы тұрақты байланыстар есебінен туындайды. Дәл сондықтан фермерлік шаруашылықтарды дамыту мен зауыттар салуды бірге қарастырған маңызды.

Отандық шикізаттан көбірек өнім

Осындай міндет астық секторының алдында да тұр. Қазақстанда шикізат базасы айтарлықтай, алайда қайта өңдеу тереңдеген сайын табыс табу мүмкіндіктері кеңейеді. Астықтан тамақ және басқа да салаларда сұранысқа ие крахмал, сироп, глютен және аминқышқылдарын өндіруге болады. Бұл ретте ел ішінде қосымша өндірістік операциялар мен жұмыс орындары құрылады.

Холдинг ұсынған жоспарларда Астанада, Қостанай және Ақмола облыстарында астықты терең қайта өңдеу жобалары көзделген. Атап айтқанда, Қостанай облысындағы жоба жылына 415 мың тонна астықты қайта өңдеуге есептелген. Мұндай өндірістердің дамуы егінге қосымша ішкі сұраныс қалыптастырып, экспорттық өнім номенклатурасын кеңейте алады.

Аграрийлер үшін бұл жаңа өткізу арналарының пайда болуын білдіреді. Ұсыныстың артуы сатып алу бағасына қысымды күшейте алатын мол өнім жылдары олар аса маңызды. Қайта өңдеу шикізаттың көбірек бөлігін ел ішінде пайдалануға көмектеседі, дегенмен оның нәтижесі дайын өнімге деген сұранысқа, шығындар мен логистикаға да байланысты. Сондықтан өткізу нарықтарын инвестициялық жобаны дайындау кезінде-ақ ескеру қажет.

Техника өндірістік нәтиженің бөлігі ретінде

Болашақ өнімнің сапасы мен шикізаттың өзіндік құны көбіне егістікте-ақ айқындалады. Уақытылы себу, тыңайтқышты нақты салу және қажетті мерзімде жинау шаруашылықтың техникалық жарақтандырылуына байланысты. Машиналарды жаңарту өнімділікті арттыруға және шығынды азайтуға жағдай жасайды.

Жолдауда Президент ауыл шаруашылығын технологиялық жаңғырту және Қазақстанда заманауи тракторлар мен комбайндар өндірісін ұлғайту қажеттігін бөлек атап өтті.

«ҚазАгроҚаржы» АҚ арқылы Холдинг отандық ауыл шаруашылығы техникасын жылдық 5% мөлшерлемемен жеңілдетілген лизингке беру бағдарламасын іске асыруда. Ұсынылған деректер бойынша, 2026 жылдың басынан бері бағдарламаның қаржыландыру көлемі 315,1 млрд теңгеге жетті, аграрийлер 9,4 мың бірлік техника сатып алды.

Лизинг шаруашылыққа машинаны пайдалануға және төлемдерді уақыт бойынша бөлуге мүмкіндік береді. Сонымен бірге бағдарлама қолдау көрсететін сұраныс отандық ауыл шаруашылығы машиналарын жасауды дамытуға және өндірісті оқшаулауға жағдай жасайды. Осылайша аграрийлерді техникалық жарақтандыруға салынған инвестициялар мультипликативтік әсер арқылы өнеркәсіптің дамуына ықпал етеді.

Өнімді сақтап, сатып алушыға жеткізу

Өндіріс көлемі жеткілікті болған кезде де нәтиже жинаудан кейінгі өңдеу, сақтау және жеткізу инфрақұрылымына байланысты. Қоймалар өнім сапасын ұзағырақ сақтауға және жеткізілімдерді уақыт бойынша бөлуге мүмкіндік береді. Қайта өңдеу кәсіпорындары үшін бұл біркелкі жүктелудің маңызды шарты, ал өндірушілер үшін сатуды икемдірек жоспарлау мүмкіндігі.

«Өндіру мен қайта өңдеумен қатар ауыл шаруашылығы өнімін сақтау және өткізу жүйесін жетілдіру қажет», - деп атап өтті Президент.

«Аграрлық несие корпорациясы» АҚ-ның элеваторлар мен көкөніс сақтау қоймаларын қаржыландыруы осы жұмыстың құрамына кіреді. Бұл ретте инфрақұрылымды құру шаруашылықтар мен қайта өңдеушілердің қажеттіліктерін, жеткізілім көлемін және нарыққа қолжетімділікті ескеруі тиіс. Егін де, жаңа кәсіпорындардың қуаттары да қаншалықты толық пайдаланылатыны осы шешімдердің үйлесімділігіне байланысты.

Тұтынушы үшін мұндай жүйенің дамуы қазақстандық өнімдер ұсынысының кеңеюін білдіреді. Өз өндірісінің артуы