«Бәйтерек» холдингі AIFC Connect алаңында Орта дәлізге инвестиция тарту тәсілдерін таныстырды

Тбилисиде «Бәйтерек» ұлттық инвестициялық холдингінің басқарушы директоры Сәкен Олжабаев Tbilisi Finance Summit халықаралық қаржы саммиті аясында өткен AIFC Connect: Tbilisi 2026 іс-шарасында сөз сөйледі. «Connecting Markets: Cross-Border Business, Infrastructure and Investment» панельдік сессиясында ол Холдингтің трансшекаралық инфрақұрылымдық жобаларды қолдау және жеке капитал тарту тәсілдерін таныстырды.

Баяндаманың негізгі тақырыбы Орта дәліз ретінде белгілі Транскаспий халықаралық көлік бағытын қаржыландыру шарттары болды. Сәкен Олжабаев жекелеген терминалдар мен логистикалық нысандардың инвестициялық тартымдылығы бүкіл бағыттың үйлесімді жұмысына байланысты екенін атап өтті. Банктер мен инвесторлар үшін кірістерді болжау мүмкіндігі, тарифтердің тұрақтылығы және әрбір учаскенің жеткілікті өткізу қабілеті маңызды.

«Жүк жөнелтуші үшін Орта дәліз біртұтас бағыт болса, инвестор үшін ол әртүрлі елдердегі бірнеше жеке активтен тұрады. Тіпті сапалы жобаланған терминалдың кірісі оның иесі бақылай алмайтын паромдар мен теміржолдарға тәуелді болса, қаржы тартуда қиындықтар туындауы мүмкін. Сондықтан бағыт бойындағы бірнеше елде жұмыс істейтін логистикалық компанияларды қолдау, терминалдарға, вагондар мен кемелерге жеке капитал тарту, сондай-ақ тарифтердің тұрақтылығы мен жеткілікті өткізу қабілетін қамтамасыз ету маңызды», - деді ол.

Спикер Холдингтің инфрақұрылымдық жобалардағы тәуекелдерді бөлу тәсілдеріне де тоқталды. Даму институты коммерциялық банктер көтере алмайтын тәуекелдерді, ең алдымен қаржыландырудың ұзақ мерзіміне және құрылыс кезеңіне байланысты тәуекелдерді өз мойнына алады. Алайда жобаның коммерциялық тұрғыдан тиімсіз болуына байланысты нарық қабылдамаған тәуекелдерді өзіне алмайды.

Осы мақсатта жобаны қаржыландыру бірнеше бөлікке бөлініп, компаниялар тобының әрбір ұйымы өзіне тиесілі бөлікті қамтамасыз етеді. Қазақстанның Даму Банкі қарыздың ең соңында өтелетін, мерзімі ең ұзақ бөлігін бере алады және жоба әлі кіріс әкелмейтін құрылыс кезеңінде оны қаржыландыра алады. Жоба тұрақты түсімге қол жеткізгеннен кейін кредит коммерциялық банктерге беріледі, ал босаған қаражат жаңа жобаларға бағытталады. Холдингтің мәліметінше, 2025 жылдың соңынан бері коммерциялық банктерге осындай кредиттердің шамамен 650 млн АҚШ доллары көлеміндегі сомасы берілген.

Qazaqstan Investment Corporation жобаның капиталына қатыса алады немесе квазиқарыздық қаржыландыру ұсына алады. Ықтимал шығындар ең алдымен капитал есебінен өтелетіндіктен, банктерге жобаны кредиттеу жеңілдейді. Қазақстанның экспорттық-кредиттік агенттігі қазақстандық экспорттаушыларды шетелдік сатып алушылардың төлем жасамау тәуекелінен сақтандырады, сондай-ақ Даму Банкінің экспорттаушыларға беретін қарыздарын сақтандыруды қамтамасыз етеді. Өнеркәсіпті дамыту қоры вагондарды лизингке береді.

«Біз банктер көтере алмайтын тәуекелдерді өз мойнымызға аламыз, бірақ олар бас тартқан тәуекелдерді қабылдамаймыз. Қаражаттың жоспардан артық жұмсалуына, пайдалануға және сұранысқа байланысты тәуекелдер жобаның демеушісі мен мердігерінің жауапкершілігінде қалады, өйткені бұл тәуекелдерді солар басқарады. Ал егер жоба тек тұрақты мемлекеттік қолдау арқылы ғана жұмыс істей алатын болса, оны даму институты арқылы емес, ашық түрде бюджеттен қаржыландыру қажет», - деп атап өтті Сәкен Олжабаев.

Қазақстандық және грузиялық институттар арасындағы өзара іс-қимылдың перспективалы бағыты ретінде терминалдарды, қоймаларды және жылжымалы құрамды қолдау аталды. Мұндай жобалар нақты логистикалық қажеттіліктер мен келісімшарттарда бекітілген кірістерге негізделген ынтымақтастықты дамытуға мүмкіндік береді.

Осы бағыттарды дамыту Қазақстанның көлік байланыстарының сенімділігін арттыруға, отандық экспорттаушылардың мүмкіндіктерін кеңейтуге және елдің логистикалық инфрақұрылымына инвестиция тартуға ықпал етеді.